Kavram merceği

Kalıtımın dilini doğru kullan

Bir karakteri açıklarken alel → genotip → fenotip ilişkisini kur.

Kalıtsal özellik

Karakter

Canlılarda gözlenebilen ve nesilden nesile aktarılabilen özelliklerin her biridir.

Örnek: Bezelyede çiçek rengi

KarakterÇiçek rengi

→

AlellerM ve m

→

GenotipMm

→

FenotipMor çiçek

Alel çifti: Bir karakter için biri anneden, biri babadan gelen iki alel birlikte değerlendirilir.

Harf modeli: Büyük harf baskın, küçük harf çekinik aleli gösterir; küçük harf “zayıf” anlamına gelmez.

Alel birleştirici

Baskın alel fenotipte etkisini gösterir

Anne ve babadan gelecek alelleri seç; yavrunun genotipini, genotip türünü ve çiçek rengini gözle.

Anneden

×

Babadan

MM

Homozigot baskın · Mor çiçek

Temel ayrım

Baskın fenotip iki farklı genotipte görülebilir

Genotip	Genotip türü	Fenotip
MM	Homozigot (saf) baskın	Mor çiçek · baskın
Mm	Heterozigot (melez)	Mor çiçek · baskın
mm	Homozigot (saf) çekinik	Beyaz çiçek · çekinik

Dikkat: MM ve Mm aynı baskın fenotipi gösterebilir; fakat genotipleri farklıdır. Çekinik fenotip yalnız mm durumunda ortaya çıkar.

MM → homozigot baskın·Mm → heterozigot baskın fenotip·mm → homozigot çekinik

Örnekleri sınıflandır

Mutasyon mu, modifikasyon mu?

Bir örneği seç; sonra doğru değişim türüne dokun.

Karşılaştırma	Mutasyon	Modifikasyon
Genetik yapı	Değişir.	Değişmez.
Neden	DNA eşlenme hatası veya çevresel etkenler olabilir.	Sıcaklık, ışık, beslenme, egzersiz gibi çevre koşullarıdır.
Kalıtsallık	Üreme hücresindeyse aktarılabilir.	Aktarılmaz.
Kalıcılık	Genetik değişim kalıcıdır.	Koşul kalkınca çoğunlukla ortadan kalkabilir.

Kalıtımın dilini doğru kullan

Karakter

Gregor Mendel ve bezelye deneyleri

Mendel'in incelediği 7 karakter

Baskın alel fenotipte etkisini gösterir

Anneden

Babadan

Baskın fenotip iki farklı genotipte görülebilir

Saf döl mü, melez döl mü?

F₁ yavrularından F₂ kuşağına

P kuşağındaki ebeveynleri seç

F₁'den otomatik gelen iki birey

Benzeriz; fakat birbirimizin kopyası değiliz

Bir sperm hücresi X ve Y'yi birlikte taşımaz

Akraba evliliğinde risk neden artabilir?

Ortak atadan gelen alelin iki kuzen koluna taşınması

Çekinik alelin kuşaklar boyunca taşınmasını izle

İki taşıyıcı ebeveyn

Bir kuşak gizli taşınma

Taşıyıcı ve taşımayan

Üç eşlenme hatası: hangisi onarılabilir?

Yanlış nükleotit eşleşmesi

Tek nükleotidin eksik olması

Karşılıklı nükleotitlerin eksik olması

Eski zincirden doğrula

Mutasyon hangi hücrede?

Sonuçları farklı olabilir

Modifikasyon DNA dizisini değiştirmez

Çevre koşulu değiştiğinde görünüş değişebilir

Mutasyon mu, modifikasyon mu?

Adaptasyon: yaşama ve üreme şansını artıran kalıtsal özellik

Görseldeki + noktalarına dokun

Farkları ve ilişkileri

Kanıtları birlikte değerlendir

Kanıta dayalı tahmin

Görsel galeriyi incele

Yönteme dokun, amacını gör

Dolly nasıl oluşturuldu?

Meme hücresi alınır

Yumurta hücresi alınır

Çekirdek aktarılır

Erken embriyo

C · Taşıyıcı koyun

Dolly doğar